General Elektrik nedir? Bir yıl önce bunun cevabı, şirketin emsalsiz saygınlığı gibi apaçıktı. “Dünyanın en hayranlık duyulan şirketi” diye lanse ediyordu ünlü Fortune dergisi. Şirketin efsanevi patronu Jack Welch’in “son çeyrak yüzyıla damgasını vuran en başarılı yöneticisi” olma iddiası The Economist dergisinde de yer almıştı. Ancak, dünyanın en başarılı şirketleri arasında gösterilmiş olan firmalardan birçoğunun başarı ve saygınlığı kısa süre önce bir düşüş yaşamıştı. Enron, Global Crossing ve Andersen şirketleri, yatırımcılarının gözleri önünde toza dumana karışmış ve daha birçok saygın şirket ağır sorunlarla karşılaşmıştı. Ve bu nedenle finansal piyasalar, bu şirketler arasında en ünlü ve en yüksek saygınlığa sahip olan GE’nin dünya piyasasındaki değerini ve gücünü araştırmaya başladılar. Bu piyasaların yöntemi gayet açık ve basittir: Şirkete şöyle sert bir şekilde vurun, darbe verin, ve neler olduğunu görün. Sonra yeniden daha hızlı, daha sert vurun.

Ağustos 2000’de, GE’nin pastadaki payı dilim başına 60 $’a varıyordu. 24 Nisan’da, geçen yıl Jack Welch’in yerine geçen Jeffrey Immelt ilk hissedar toplantısını gerçekleştirdi. O sabah, GE’nin payı 33 $’ın altında seyrediyordu. Şirketin değeri ise 268 milyar $ olup, en yüksek çıkış yaptığı rakamdan daha düşüktü. Immelt, şirket hissedarlarına şu açıklamada bulunmuştu: “GE piyasa değeri düşüş gösteren bir şirket” “Bugün stok değerimizin bulunduğu seviye hiç de yüksek değil”
           GE’nin hisse değeri hızlı bir darbe yemesiyle birlikte Jack Welch’in sürdürdüğü saygınlık da gölgelenmiş oldu. Welch’in görevde olduğu 20 yıl boyunca hayranlıkla onu izleyen basın yayın yorumcuları şimdilerde bu duruma karşı şaşkınlık ve eleştirilerini gizleyememektedir.

Mart ayında, GE’nin 100 milyar $’lık ticari kağıtları (hisse senetleri)nın en büyük alıcılarından olan PIMCO Şirketinden Bill Gross (mnkul kıymetler yönetim grubu) GE şirketini dürüst olmamakla suçladı ve şirketin kısa dönemli hisse senetlerini satın almayı bırakacağını bildirdi. GE2nin 233 milyar $’lık hisse senetleri değerlerinin düşüş göstermesiyle şirketin faiz değerleri de yükselmeye başladı. Bill Gross, GE’nin bu yeni faiz oranlarının, şirketin içinde bulunduğu riskli durumunun bir yansıması olduğunu iddia etti. GE’nin saygınlığı, uçak motorlarında aydınlatma gereçlerine kadar tüm endüstriyel alanlarda sürüyordu. Ama gerçekte, Bill Gross’un da iddia ettiği gibi, GE en alt sıralarda yer alabilecek bir finansal şirketti ve tüm diğer fianasal şirketler kadar da risk taşımaktaydı. GE’yi diğer şirketlerden farklı tutan şey ise; onun risklerinin birşekilde gizli tutuluyor olmasıydı.

GE’nin raporlanan karları etkileyici bir biçimde yükselmeyi sürdürmekteydi. Ama, bazı analistler ve yatırımcılar, raporlananın şirketin karlılık büyüklüğünü yansıtmadığından, aslında bu oranın daha düşük olduğundan endişe ediyordu. Bununla birlikte GE, parayı bir cebinden alıp diğer cebine koymakta çok usta olmasından dolayı kazançlarını çok iyi yönetme gibi bir üne sahipti. GE, bunu saklanılan risklerini gizlemek için ya da potansiyel yatırımcılara şirketin büyüklüğünü kanıtlayarak beyan etmek için yapıyordu.

GE, uzmanlık sağladığı alanlarda elde ettiği kazançlarda büyüme elde ediyor olabilirdi ama faaliyet gösterdiği bir diğer alanda dirençsizleşmiş olabilirdi. Ki bu alan çok daha habis olup, şimdi de GE’nin büyüyen kollarını kemirmeye başlıyor ve yavaşlayan büyümesi itiraf edilmeyen yollarla gizlenmeye çalışılıyordu. GE’nin çok büyük bir şirket olmasından ve çok çeşitli, çok sayıda finansal iş kollarına girmesinden dolayı, yalnızca avuç dolusu sayıdaki tepe yöneticileri bu sorunun yanıtını bilmektedir.

Şirketin hesaplarını,muhasebe kayıtlarını beyan etme şekline bakılırsa, GE’nin çok iyi bir durumda olduğu ortaya konulmak isteniyor. Şirketin başarısını sürekli vurguladığı ve ön plana çıkardığı iş kollarından ilki şöyle: şirketin çok iyi yönetilen ve çok bilinen endüstriyel kolları mevcut; güç kaynakları, endüstriyel sistemler ve uçak motorları gibi. Bu iş kolları GE yerine  “GE Industrial” adıyla anılıyor, neredeyse hiç borcu bulunmuyor, yüksek miktarda nakit çıkarabiliyor.

İkincisi, daha az tanınan iş kolları ki bunlar arasında finansal şirketleri yer alıyor; ticari amaçlı ve müşterilere verilen borçlar, leasing ve sigorta işlemleri gibi. Bunlar da “GE Capital” olarak anılıyor. GE’nin kendi özvarlık analistlerine göre, bu grup iyi bir çizgiye sahip ve başarılı, ancak GE Capital gibi satınalmalar üzerine kurulu tüm diğer finansal şirketlerin çözülmeler yaşadığına şahit olmuş olan banka analistlerine göre durum hiç de öyle değil. Diğer tüm finansal şirketler gibi, GE Capital de hissedarlarının daha az mikyardaki paralarına karşın çok yüksek miktarlarda paralar ödünç alarak para elde etmeye çalışıyor. GE Capital aslında herhangi bir ticari banka gibi davranmayıp, parayı toptancı (büyük çapta olan) piyasalardan borç alarak elde etmeye çalışmaladır-ki bunlar da Gross’un da daha önce ispatladığı üzere daha caprisli olanlardır. GE Capital da yapılan değerlemelerde üç misli A aldı, ama yalnızca GE Industrial ona destek verdiği için. Örneğin, onun birçok borcunu finanse etmeyi üstlenmesi bu desteğini ispatlamaktadır.

        GE'nin kayıtlarına göre, hissedarlar paralarının üçte ikisini GE endüstrisine ve üçte birini sermayeye yatırdılar. Bu konu tartışılabilir, ancak bu kayıtlar GE' deki sermaye birikiminin doğruluğunu veya GE sermayesinin risk doğruluğunu ifade etmez. GE endüstrisinin desteği olmadan, GE sermayesinin ortaklarından gelen paraya daha çok ihtiyacı olur. Bu da ortakların paralarının büyük bir kısmını riskli finansal işlere taşır. Veya GE sermayesi azalır. Bu da daha küçük kredi oranı ve yüksek fiyatlarla olur. Aksi taktirde, GE sermayesi dürüstlük üstüne döner. Bu da şimdikine göre %22 az görülen bir değerdir. Başka bir deyişle, destek saydamlığa zor yardım eder. Ayrıca, GE'ye göre onun finansal işleri endüstriel işlere göre daha az risklidir.

Endüstriyel çöküş:

Yavaş büyüme hakkındaki endişeler daha çok endüstriyel işlerle ilgilidir. 1 yılı aşkın bir süre için, Amerika bankasına göre, GE'nin Amerika'da ki enerji üretim marketlerine sattıkları gaz türbinleri ve ilgili servislerden elde ettiği kazanç, firmanın üretimden elde ettiği kazancın %100'ünün üstündedir. Bunun anlamı şudur: diğer alanlardan elde edilen kazançlar azalıyor.

          Ge'ye güç azalması hakkında uyarılar verildi. Ancak GE hala bu yıl ve gelecek yıllar büyük kazançlar bekliyor. GE bunu  plastik gibi bazı üretim alanlarında da yapmayı planlıyor. Bazı yatırımcılara bu pek sağlıklı gelmiyor. Çünkü GE kazançları kullanarak hızla büyümek için çok büyük. Bütün bunlardan sonra GE hala her yıl 100 şirketten fazla şirketi satın alıyor.

          Mr. Gross GE'nin parasının büyük kısmını finansal marketlerle bahise girerek elde ettiğinden şüpheleniyor. Geçen yıl ki kısa süreli büyüme bunun bir kanıtıdır. GE faiz oranları düşdüğünde kısa süreli çok borç alıyor ve buna bağlı olarak faiz oranları tekrar artıyor. Tom Brown gibi banka analizcileri herkesin dürüst olması gerektiğini söylüyor. Fakat GE kısa süreli borçlardaki artış için mantıklı bir açıklamaya sahip. GE çok kazanç yapıp ve unları servetlerine geçen yıl geç eklediklerinde piyasaya olan uzun süreli borçların yükselmesi zorlaşıyor. Bundan dolayı firma kısa süreli borçlar alıyor ve bu borçları tekrar finanse ediyor. GE bunun bahisin bir türü olmadığını Mr Gross ve çeşitli banka analistlerinin de bunu yaptığını söylüyor.

          Eğer firmalar gerçeği söyleseydi, GE gerçek servetini bir çok yola başvurarak gizleyebilirdi. Örneğin, yatırımcılar şirketin bilançosunda herhangi bir açıklama olmaksızın harcamaları bahane ederek 14 milyar dolarlık bir para elde edebilirler. Bu tür olaylar son yıllarda hızla arttı.

          GE konuşmak için hazır olduğunu ve lütfen çağrılması gerektiğini söylüyor. Ancak dinledikten sonra yatırımcılar mantıklı bir açıklama ile kuşkularını söyleyebilecekler mi? diye de soruyor. Şirket çok büyük ve herkes için çok karışık. Şirketi bir soğanın kabuğu içinde değil bir yüzüğün bir halkası olarak umut ederler.

          Zamanla bir soru

          GE üniversitelerin yüzünü doğruluğun bir modeli olarak kullandı. Bu günlerde, işletmeyi öğrenme hakkında seminerler veriyor. Herkes GE'nin işletmeyi öğrenmenin bir pratiği olduğu fikrinde birleşiyor. Örneğin, GE’nin sermayesi tekrar üretim fiyatlarındaki artış için finansal kolların bütünü etrafında araştırmaya sevk ediyor.

          GE, analizcilerinin yönetimi ile kazançları hakkındaki beklentileri yönetir. Analizcilerin tahminleri bir bir sıkı alana düşer: her yıl her analizci kazandığı paradan oldukça daha çok para kazanmayı düşünür. Bunlara ilave olarak, analizcilerin tahminleri GE'nin kendi eklentileriyle çakışır. Mesela, bu yıl, GE her hisse için $1.65 ile $ 1.67 arasında kazanacağını düşünür. Bu tahmin aralıktan beri henüz hala değişmedi. Ayrıca GE bunun bir tahmin olmadığını, bunun her yılın başında işlerinin titizlikle gözden geçirilmesinin bir sonucu olduğunu söyler. Şirket bu beklentilerine her yıl ulaşır. Ancak, son on yılda üç aylık beklentilerine sadece iki kere ulaşamadı. GE bunu söyleyerek, iş alanlarının iyi yönetilmesi hakkında iyi bir fikre sahip olduğunu kanıtlar.

          Yönetimin kazanılması henüz bir sanat kolu haline gelmedi. GE'nin ilk üç aylık sonuçlarını al. Çünkü, gaz türbinleri işi yavaşlama hakkındaydı; ilk üç aylık kazançtan çok kazandı. GE bunların tekrar üretimin gelecekteki fiyatlarına karşı rezervlerin kullanılması ile  dengelendiğini söyledi. Ancak mevcut yasalardaki değişimden dolayı hala endişe duyduklarını da söyledi.

          Niçin bütün yatırımcılar bundan endişe duyuyorlar. Esas neden; şirketler dürüst olmadan ancak yavaş büyümeyi örttükleri zaman, diğer kötülenebilecek tipteki işlere, yönetim öğrenmesinden küçük bir sıçrama olabilir.

          Mr Skinner ve Linda Myers tarafından 399 firmanın büyüme oranlarına bağlı olarak yaptıkları bir araştırmada çok sayıda ilginç sonuçlar çıktı. Bir tanesi şudur; bütün şirketler yüksek piyasa fiyatlarını kullanmaya eğilimlidirler. Diğer bir tanesi ise; bunların düzensiz kazançları vardır. Bunlara ilave olarak iyi bir şans kazancın sonundaki eğime sahiptir. Son olarak, bu şok paylaşılan fiyatlar üzerinde zararlı bir etkisi vardır.

          Bundan sonra, yazarlar şu sonuca vardı: düzgün kazanç elde eden yöneticiler firma onlara teminat versin ya da vermesin iyi gelir elde etme motivasyonuna sahiptirler. Şüphesiz, bu sonuç sadece GE hakkında söylenmemiştir. Şüpheciler tarafından kullanılan son kanıt parçası da GE’nin eleştiriye karşı gösterdiği reaksiyondu. Denetim ilişkileri departmanından gelen tepkiler her zamanki gibi yatıştırıcıydı: şirketin harika işletme modeli ve dünya çapında ünlü yönetim ilkeleri(6 sigma...) Mr. Immelt’in yönetimi altında, GE açıkladığı finansal bilgilerin miktarını artırdı. Fakat analistlere, gazetecilere ve diğer kişilere inansınlar ya da inanmasınlar, aynı şekilde davranmaya devam ediyordu. Bu arada, Mr. Immelt, zaman zaman savunmacı ve agresif görünüyordu ki bu kombinasyonun, kendisinin çok önemsediğini ifade ettiği hisse senedi fiyatına yardımcı olduğu pek söylenemezdi. Bu makale için görüşmeyi reddetti.

         GE’yi destekleyenlere sorarız: ne kadar muhteşem bir şekilde iyi olduğuna dair bu kadar uzun zaman harcayan bir şirketten başka ne bekleyebilirsiniz? Denetimcilerinin şirketin kuvvetlerini kötü kullandığı gerçeğinden yanlış sonuçlar çıkarmamaları gerektiğini önerirler. GE’nin eleştiriye açık olmadığı rahatlıkla söylenebilir.

          Mr. Immelt bir çıkmazla karşı karşıya olduğunu itiraf etti. Hangi konunun onu düşündüğüne dair özenle seçmiş olduğu kelimeler , şirketin iç denetim harika çalıştığını söylüyor. Ancak bu yaklaşımdaki sorun, bazı riskler olabileceğini kabul ediyor olması. GE’ye yeni başlayan gözler var ve riskler her yere yayıldı. Buna karşın hisse senedi fiyatları, diğer firmalara göre risklerinin çok daha düşük olduğunu gösteriyor. Satışların bitmesine rağmen, GE hisseleri kazançlarına göre 23 kat daha değerli. Geniş finansal şirketler ağı olan başka bir Amerikan devi Citi-group  hisselerinin ise fiyatı kazançlarının 14 katı.

          Uzun dönemde, GE’nin performansı ortaya çıkacak. Ancak, GE’deki sorun, herhangi bir anda, hiçbir kanıt size sizin yatırıma olan güveninizden daha fazlasını gösteremez. Son aylarda, şirket bu güvenden önemli bir miktar kaybetti, dolayısıyla hisse senedi fiyatı düştü. Bu durum daha süreceğe benzer, GE daha iyi bir fiyata ulaşmak için çabalamak zorunda.

Kaynak: The Economist Dergisi, Mayıs 2002 Sayısı

Köşe Yazıları Anasayfa

[Anasayfa]      [ Seçil Taştan ]   [ İnsan Kaynakları Yönetimi ]  
[ Yönetim ve Organizasyon ]  [ Araştırmalarım ]   [ Organizasyonel Davranış ]  
 [ Makaleler ]  [ Köşe Yazıları ]  [ Akademik Takvim ]  [ Örnek Sınav Soruları]
 [ Sınav Sonuçları ]  [ Akademik Ders Planı ] [ Kitaplık ]  
  [Linkler ]  [ Misafir Defteri ]  

 İnfo : seciltastan1@yahoo.com